پاسخ کوتاه
کاوا (kVA) توان ظاهری ژنراتور و کیلووات (kW) توان واقعی قابل مصرف آن است. رابطه این دو را ضریب توان تعیین میکند: کیلووات = کاوا × ضریب توان. در دیزل ژنراتورهای صنعتی معمولاً ضریب توان ۰٫۸ مبنا قرار میگیرد؛ بنابراین یک ژنراتور ۵۰۰ کاوا در این شرایط حدود ۴۰۰ کیلووات توان واقعی میدهد، نه ۵۰۰ کیلووات.
کاوا و کیلووات دقیقاً چه تفاوتی دارند؟
کیلووات (kW) توانی است که واقعاً به کار مفید تبدیل میشود؛ یعنی همان توانی که موتور پمپ، روشنایی، دستگاههای کارگاه یا سیستمهای سرمایش مصرف میکنند. کاوا (kVA) یا کیلوولتآمپر، حاصلضرب ولتاژ و جریان است و نشان میدهد ژنراتور باید چه مقدار جریان را در ولتاژ (V) نامی تأمین کند.
در بارهایی مثل الکتروموتورها، ترانسفورماتورها و بخشی از تجهیزات صنعتی، قسمتی از جریان صرف ایجاد میدان مغناطیسی میشود و به کار مفید تبدیل نمیشود. به همین دلیل در این بارها کیلووات همیشه از کاوا کمتر است.
ضریب توان چیست و چرا در انتخاب ظرفیت ۰٫۸ در نظر گرفته میشود؟
ضریب توان (Power Factor) نسبت توان واقعی (کیلووات) به توان ظاهری (کاوا) است و عددی بین صفر و یک دارد. در توانگستر برای انتخاب ظرفیت دستگاه، ضریب توان را ۰٫۸ در نظر میگیریم و حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد به بار مشتری حاشیه اطمینان اضافه میکنیم.
اگر ضریب توان بار کمتر از ۰٫۸ باشد
در این حالت جریان کشیدهشده بیشتر میشود و آلترناتور زودتر به حد مجاز جریان خود میرسد، حتی اگر موتور دیزل هنوز توان اضافه داشته باشد؛ بنابراین ظرفیت کاوای بیشتری لازم است.
اگر بار اهمی باشد و ضریب توان نزدیک یک باشد
بارهای اهمی مانند گرمکنهای برقی ضریب توانی نزدیک یک دارند. در این حالت توان قابل برداشت به توان کیلووات موتور محدود است؛ یعنی یک ژنراتور ۵۰۰ کاوا همچنان حدود ۴۰۰ کیلووات توان واقعی میدهد، هرچند عدد کاوای آن بزرگتر است.
چگونه کاوا را به کیلووات تبدیل کنیم؟
دو فرمول پایه برای تبدیل:
- کیلووات = کاوا × ضریب توان
- کاوا = کیلووات ÷ ضریب توان
مثال عملی: فرض کنید مجموع توان واقعی مصرفکنندههای یک پروژه ۳۲۰ کیلووات است. با ضریب توان ۰٫۸، توان ظاهری پایه برابر با ۴۰۰ کاوا میشود (۳۲۰ ÷ ۰٫۸). با اضافه کردن حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد حاشیه اطمینان به بار، ظرفیت پیشنهادی به محدوده ۴۸۰ تا ۵۰۰ کاوا میرسد؛ یعنی بهجای انتخاب لببهلب دستگاه ۴۰۰ کاوا، بررسی دستگاه ۵۰۰ کاوا انتخاب امنتری است.
جدول زیر تبدیل نظری ظرفیتهای ناوگان اجاره توانگستر را با ضریب توان ۰٫۸ و فرض ولتاژ ۴۰۰ ولت سهفاز نشان میدهد:
جریان خروجی ژنراتور چگونه محاسبه میشود؟
در سیستم سهفاز، جریان نظری از این رابطه به دست میآید:
جریان (آمپر) = کاوا × ۱۰۰۰ ÷ (۱٫۷۳۲ × ولتاژ)
برای نمونه، در ولتاژ ۴۰۰ ولت سهفاز، ژنراتور ۵۰۰ کاوا حدود ۷۲۲ آمپر جریان نامی دارد. این عدد در انتخاب کابل، کلید و تابلوی اتصال نقش دارد و انتخاب نهایی باید توسط کارشناس برق و بر اساس شرایط محل انجام شود.
جز تبدیل کاوا و کیلووات، چه عواملی در انتخاب ظرفیت اثر دارند؟
- جریان راهاندازی موتورها: یکی از رایجترین اشتباهها در انتخاب ژنراتور، کم گرفتن ظرفیت و حساب نکردن جریان راهاندازی الکتروموتورها، پمپها و آسانسورهاست. اگر چند موتور بزرگ همزمان روشن شوند، ظرفیت بیشتری نیاز است.
- فاز و ولتاژ دستگاه: تکفاز یا سهفاز بودن و ولتاژ موردنیاز مصرفکنندهها باید پیش از قرارداد با خروجی دستگاه و تابلوی محل هماهنگ شود.
- ارتفاع و دمای محیط: در ارتفاع و دمای بالا، توان خروجی موتور ممکن است کاهش یابد و مقدار دقیق آن را دیتاشیت سازنده مشخص میکند.
- رشد بار در طول پروژه: اگر قرار است مصرفکننده جدیدی به مدار اضافه شود، از ابتدا در برآورد لحاظ کنید.
برای مرور گامبهگام برآورد بار، مقاله چگونگی تعیین ظرفیت ژنراتور و برای نکات خرید، مقاله هر آنچه باید درباره خرید ژنراتور بدانید را بخوانید.
کدام ظرفیت برای پروژه شما مناسب است؟
عدد کاوا بهتنهایی برای انتخاب دستگاه کافی نیست. بار کل، جریان راهاندازی تجهیزات، ضریب توان، فاز، ولتاژ و شرایط محیطی تعیین میکنند کدام دستگاه بدون فشار اضافه کار میکند. برای نیاز پروژهای و موقت صفحه اجاره دیزل ژنراتور، برای نصب دائم صفحه خرید دیزل ژنراتور یا فرم مشاوره را ببینید.
منابع
- استاندارد ISO 8528-1 درباره تعاریف توان و ضریب توان مرجع (۰٫۸) در دیزل ژنراتورها
- راهنمای Cummins PowerHour — Understanding ISO 8528 Generator Set Ratings